حالامستند؛ علیرضا سعیدی کیاسری: در چند سال اخیر، واژهی «فیلم ارگانی» به یکی از پرکاربردترین کلیدواژههای سینمای ایران بدل شده است؛ اصطلاحی که پیشتر در گفتوگوهای پشتپرده شنیده میشد، اما حالا به صدر مناظرات کارشناسی و تیتر رسانهها رسیده است.
حضور پررنگ تولیدات وابسته به نهادها و سازمانهای حاکمیتی در جشنوارههای مهمی چون فجر، فیلم کوتاه تهران و سینما حقیقت، عملاً به چالشی ساختاری تبدیل شده که هم اعتبار جشنوارهها را زیر سؤال برده و هم اعتماد سینماگران مستقل را فرسوده است.
بارزترین نمونهی اخیر، چهل و دومین جشنواره فیلم کوتاه تهران بود که بحث پیرامون حضور فیلمهای ارگانی، از مرحلهی انتخاب تا داوری، به جنجالی جدی انجامید. بسیاری از رسانهها و منتقدان بر این باور بودند که برخی آثار تنها به پشتوانهی نهادی مشخص وارد فهرست نهایی شدهاند؛ نهادهایی که با بودجههای کلان دولتی فیلم تولید میکنند و با اطمینان از راهیابی به جشنوارهها، عملاً در موقعیتی نابرابر با فیلمسازان مستقل قرار میگیرند.
اکنون که نوزدهمین دورهی سینما حقیقت در آستانهی برگزاری است، محمد حمیدیمقدم، دبیر باسابقهی این جشنواره که شش دورهی پیشین را نیز برگزار کرده، میداند بزودی در معرض همین چالش قرار میگیرد؛ چالشی که نهفقط فنی و اجرایی، بلکه عمیقاً اخلاقی و حرفهای است.
اینکه معیار انتخاب آثار، کیفیت هنری و اهمیت اجتماعی مستند باشد یا قدرت و نفوذ نهادهای سفارشدهنده، پرسشی است که پاسخ آن میتواند مسیر سینمای مستند ایران را در سالهای آینده تعیین کند.
البته کسی منکر ماهیت دولتی این جشنوارهها نیست؛ آنها از بودجهی عمومی ارتزاق میکنند و طبیعی است که بخشی از آثار تولیدشده با حمایت نهادها در آنها حضور یابد. اما مسئله، مرز باریک میان «حمایت» و «سهمخواهی» است؛ جایی که برخی سازمانها به جای رقابت سالم، انتظار دارند تولیداتشان بدون قضاوت کیفی در جدول نهایی قرار گیرد.
همین رفتارهاست که باعث شده برخی منتقدان و رسانهها از «ارگانیزدگی جشنوارهها» سخن بگویند؛ پدیدهای که اگر جدی گرفته نشود، میتواند روح رقابت سالم و انگیزهی فیلمسازان مستقل را از بین ببرد.
حمیدیمقدم امروز در نقطهای حساس ایستاده است. نحوهی مواجههی او با این وضعیت، تعیین میکند سینما حقیقت همچنان «جشنوارهی مستندسازان» باقی میماند یا به محفلی برای عرضهی پروژههای سفارشی بدل میشود.
شفافیت در داوری، صراحت در اعلام معیارها و مقاومت در برابر فشارها، تنها راه حفظ اعتبار جشنوارهای است که نامش را از «حقیقت» وام گرفته؛ و این نام، بیش از هر زمان دیگری نیازمند تحقق واقعیاش است.
