حالامستند؛ جشنواره های سینمایی در تاریخ سینمای جهان به شکل یک ضرورت آغاز شده و گسترش یافته اند. این ضرورت جنبه های اقتصادی، فرهنگی و سیاسی خود را در کشورهای مختلف نشان داده است. «جشنواره سینمایی» یکی از مهمترین و تأثیرگذارترین مؤلفه های مؤثر بر حیات یک فیلم در سینما است. در واقع جشنواره های سینمایی جزء اولین حلقه های راهیابی و توفیق فیلم در بازار سینما به حساب می آیند که از این حیث موقعیت آنها به تدریج در طول تاریخ سینما افزایش هم یافته است.
هر کشور که به آینده سینمایی خود و توسعه آن چشم دارد، از حضور یک جشنواره سینمایی در ایجاد جریان سینمایی ادامه دار و مؤثر بر نسل بعدی سینما دوستان بهره می برد. به عبارت دیگر وجود یک جشنواره قدرتمند و ادامه دار، ضامن ادامه سنت سینمایی یک کشور و اثرگذاری آن در فرهنگ عمومی خواهد بود.
جشنواره سینمایی عنصری اساسی است. در اروپا، با توجه به سنت قدرتمند سینمایی آن، نظامی از جشنواره های سینمایی به نحو منظمی در دوازده ماه برنامه ریزی می شوند و تمام سال را پوشش می دهند. این نظام که به «چرخه جشنواره ها » شهرت یافته است، حکم نوعی شبکه توزیع و بازاریابی فیلم را دارد که اساساً در حال حفظ سیستم و حیات فیلمسازی در اروپاست. درواقع جشنواره های سینمایی حکم نوعی سیستم مقاومت در برابر هالیوود را برای اروپا پیدا کرده اند. برای مثال نقش جشنواره کن در بازار سینما، رساندن فیلم و فیلمساز به پخش کننده ها و یا تهیه کنندگانِ یگر کشورهاست. درست نظیر سیستم تولید و پخش استودیوهای هالیوودی که در آن استودیوها فیلم را برای یک مناسبت یا تاریخِ اکران معین، به عنوان زمانی طلایی می ساختند.
غیر از آنچه اشاره شد، نکته حائز اهمیت در وضعیت کنونی جشنواره های سینمایی، شیوه درآمدهای اقتصادی آنهاست. عمده جشنوارههای سینمایی در جهان به عنوان یک سیستم اقتصادی شناخته می شوند. عمده منابع درآمدی جشنواره های سینمایی از سه طریق: جذب اسپانسر، فروش بلیت و هزینه ثبت نام فیلم تأمین می شود. در کنار اینکه، جشنواره های مهم سینمایی در جذب گردشگر نیز به شدت مؤثرند
هر جشنوارهای در جهان باید در یک زمینههایی نمرات لازم را بگیرد تا بتوان به آن عنوان «درجه الف» داد، مثلا در زمینه موضوعات مرتبط با حقوق نشرمالکیت خصوصی، اجرای قوانین مرتبط با حقوق مالکیت فکری و جلوگیری از نقض سرقتهای فکری، گسترش فناوریهای دیجیتال و تاثیر آنها بر زنجیره ارزشهای سمعی و بصری سینما، پروسههای استانداردسازی فناوریهای نوین، نظارت و کنترل مقررات رسانهای سینما، راهبری مکانیسمهای شخصی و عمومیتامین منابع مالی سینما و مسائل مربوط به تجارت سینما در جشنوارهها باید عملکرد درست و قابل قبولی داشته باشند تا عنوان «درجه الف» بودن به آنها تعلق گیرد.
مهمترین نکاتی که باعث اعتبار یک جشنواره جهانی میشود؛ جذب آثار درجه یک، جذب داوران شناخته شده خارجی، نظم در برگزاری و اطلاعرسانی درست به شکل بینالمللی برای مخاطبان خارجی و در کل، نگاه بینالمللی داشتن در برگزاری جشنواره خلاصه میشود. نه اینکه در حد یک جشنواره محلی امکانات بگذاریم و با ترجمه چند پاراگراف به انگلیسی و عربی عنوان «بینالملل» را به زور به خورد جشنواره بدهیم.
جشنوارههای سینمایی بنابر ماهیت تخصصی خود، محلی برای نمایش بدون محدودیت فیلم هستند؛ اما مساله سانسور باعث شده جشنواره های ایرانی هیچگاه بدل به جشنواره نشود. بهعلاوه این جشنواره ها قادر به بازجذب هزینههای برگزاری خود هم نیستند چرا که رکن اصلی درآمدزایی در رخدادهای هنری و فرهنگی گردشگری است که به دلیل محدودیتهای موجود در ایران، قابل گسترش نیست.
به طورکل جشنواره های فیلم در ایران از دو طریق و توسط دو رویکرد مورد نقد و اعتبارسنجی قرار می گیرد: نخست؛ رویکرد عمومی، اجتماعی و ملی: این رویکرد، جشنواره را همچون یک مسئله کامل ملی و فرهنگی دنبال می کند. در این دیدگاه، سینما عنصر فرهنگی، سیاسی و اجتماعی و درنهایت هویت ساز به شمار میآید که می تواند نقشی اساسی در جامعه ایفا کند. در این دیدگاه؛ فیلمها باید بتوانند درنهایت، ارزشهای عرفی، دینی و ملی را تقویت کنند و همچنین نگاه صحیح به مسائل را به خوبی به مخاطب انتقال دهند. این دیدگاه را بیش از هر چیز می توان نزد نهادهای بیرون از سینما که نگاهی فرهنگی و ابزاری به سینما دارند، سراغ گرفت. دوم؛ رویکرد تخصصی، سینمایی و ساختاری: دیدگاه دیگری که جشنواره ها را براساس ساختار و نحوه برگزاری و همچنین آثار شرکت کننده در آن قضاوت می کند، نگاهی است که سینما را به عنوان یک مدیوم(رسانه) مستقلِ هنری یا حداکثر فرهنگی در نظر می گیرد. درحقیقت این رویکرد دیدگاهی تخصصی و فنی نسبت به سینما دارد که آن را بیش از هرچیز به عنوان پدیدهای هنری در نظر می گیرد. همچنین جشنواره ها را ورای هر انگاره دیگر، راهی برای تکریم سینما و سینماگران تلقی می کند. سینماگران، داوران تخصصی و منتقدان سینمایی جانب چنین دیدگاهی را دارند. نکته ی مهم در این دیدگاه اینکه، فیلمهای شرکت کننده در جشنواره ها قبل از هرچیز باید «فیلم» باشند، تا یک محصول فرهنگی، اجتماعی یا آموزشی. با نگاهی به این دو رویکرد باید گفت: هریک از این دو دیدگاه انتظاراتی بجا و منطقی از جشنواره ها دارند. بررسی و به دست آوردن دیدگاهی درباره جشنواره ها و نزدیک شدن به جایگاه آن در منظومه سیاستگذاری هنر در ایران، با در نظر گرفتن هر دو دیدگاه متداول و منطقی به سینمای ایران، ممکن خواهد بود.
جشنواره سینما حقیقت در مرحله نخست یک «جشنواره سینمایی» است، بنابراین باید برای ورود به بررسی ابعاد متعدد آن به عنوان یک پدیده سینمایی، فرهنگی و سیاسی، آن را نخست در مقام یک «جشنواره سینمایی» در نظر گرفت، سپس از امکاناتی که از پدیده «جشنواره سینمایی» در طول تاریخ برآمده متناسب با سیاستهای حاکمیتی بهره برداری کرد تا به ره یافتی درخصوص سیاستهای صحیح، راهبردی و قابل اجرا در زمینه جشنواره سینما حقیقت رسید.
جشنواره سینما حقیقت اگرچه از آغاز اولین دوره تاکنون هر سال بهصورت منظم برگزار شده، اما بررسی تغییرات انجام شده در دورههای کوتاهمدت در مواردی چون عناوین جوایز و بخشها، اضافه و کمشدن جایزه و تندیس به بخش مسابقه، شکل انتخاب آثار، دبیری و داوری و….. نشاندهنده شتاب بسیار این تغییرات در مقایسه با نمونههای استاندارد جهانی است. زیرا این یک اصل ثابت شده است که تغییرات سالیانه در نحوه برگزاری یک جشنواره حکایت از فقدان سیاست معین و برنامهریزی بنیادین درازمدت برای آن دارد؛ بنابراین، موضوعی به این مهمی میتواند به اعتبار جشنواره آسیبزده و باعث بروز نارضایتی و در برخی مواقع بروز ناامیدیهایی نسبت به آن شود که البته لازم است مرکز گسترش و سازمان سینمایی با طراحی رویکردی تازه و تدوین شیوهنامههای نو بر اساس استانداردهای جهانی جشنوارههای سینمایی دنیا، نسبت به رفع کامل این نگرانیها گامهای جدی و بلندی بردارند.
