حالا مستند: شانزدهمین جشنواره بینالمللی سینما حقیقت در دههی سوم آذرماه جاری در پردیس سینمایی ملت برگزار میشود.این دوره از جشنواره در حالی به روزهای برگزاریاش نزدیک میشود که پس از دو سال همهگیری ویروس کرونا و تجربهی اکران آنلاین فیلمها به نوعی نگرش تازه برای افزایش دایرهی مخاطبان دست یافتهاست.دورهی شانزدهم سینما حقیقت آزمون دشواری برای متولیان مرکز گسترش و جشنوارهی فیلم مستند ایران است تا بتوانند تأمین کنندهی خواستههای فعالان عرصهی سینمای مستند ایران در جهت کمال این جشنوارهی تخصصی باشند.در این مجال دیدگاهها و رویکرد برخی از مستندسازان نسبت به جشنوارهی سینما حقیقت را مرور می کنیم.
کارگردان فیلم مستند «آنجا هیچکس منتظرت نیست» گفت: جشنواره سینما حقیقت با پیشینهای که دارد، در چند سال اخیر، تبدیل به ویترین سینمای مستند ایران شده است. این موضوع از این نظر حائز اهمیت است که این جشنواره هیئت انتخاب و داوران جدی دارد، به طوری که در بعضی سالها فیلمهای نسبتاً خوبی در رقابت با دیگر آثار جامانده و نمیتوانند به بخش مسابقه راه پیدا کنند.
محسن اسلامزاده بیان داشت:مستندسازان شاخص کشور، اولین پخش فیلمهای خود را به سینما حقیقت میآورند و سپس به دیگر جشنوارههای خارجی و حتی تلویزیون میروند. همچنین طی برگزاری جشنواره جمع زیادی از فرهیختگان، منتقدین و اهالی رسانه مستندها را میبینند.
او تصریح کرد:کمبودها در سینمای مستند زیاد است؛ اول از همه نیاز به بودجه بیشتری برای سینمای مستند داریم.همچنین مشکل توزیع نیز یکی از چالشهای جدی سینمای مستند است.
اصغر برقه نیز معتقد است:جشنواره «سینماحقیقت»، مهمترین و تخصصیترین جشنواره در حوزه آثار مستند است و با رویکرد درستی که دارد فیلمهایی که ترسیمکننده مسائل و ناهنجاریهای اجتماعی هستند را نیز اکران کرده و در معرض نمایش قرار میدهد.
این مستندساز بر این باور است شجاعت متولیان جشنواره در اکران آثاری که به خط قرمزها میپردازند، برگ برنده این رویداد سینمایی است و امیدوارم با همین نگرش به مسیر خود ادامه دهد.
کارگردان مستند «برقه» افزود:در جشنواره «سینماحقیقت» مستندهایی که اکران میشوند، شرح و بسط بسیاری از مشکلات و مسائل جامعه را درون خود دارند.
علی اکبر نوروزپور نیز جشنواره «سینماحقیقت» را مجمعی برای مستندسازان بر شمرد و اظهار داشت:بهار سینمای مستند به حساب میآید چون این جشنواره با کلاسها و ورکشاپهای آموزشی که برگزار میکند، امکان پیشرفت را در عرصه مستندسازی فراهم آورده و فضایی برای رشد پدید میآورد.
او ادامه داد:واقعیت این است که جشنواره «سینماحقیقت» باید تبدیل به یک روند شود و متولیان در تمام طول سال از آثار و مستندسازان حاضر در جشنواره حمایت کنند.
این کارگردان مستند خاطرنشان کرد:درست است که جشنوارهها تنها وظیفه اکران و نمایش آثار را بر عهده دارند اما متولی جشنواره «سینماحقیقت»، مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی است و از همین رو انتظارات از آن زیاد است.
نوروزپور تأکید کرد:وقتی مستندسازان آثار خود را از سراسر ایران به جشنواره فرستادند و استعدادها شناسایی شد باید بعد از جشنواره نیز پیگیر آنها شد و مسیر اکران اثر و پیشرفت فیلمساز را پیگیری کرد و به رشد استعداد و ارتقا و پیشرفت آنها کمک کرد. گام برداشتن در چنین مسیری میتواند به ارتقای حوزه مستند کمک کند.
کارگردان مستند «دختری با پیراهن زرد» هم جشنواره سینما حقیقت یک نام معتبر در سینمای مستند ایران دانست که پس از پانزده دوره برگزاری آن اتفاق مثبتی در حوزه مستند است.
مجتبی اسپنانی گفت:این جشنواره میتواند محلی برای گفتگو باشد؛ امکانی که مستندسازان با اندیشهها و رویکردهای متفاوت بتوانند در آن حضور پیدا کنند و درباره جامعه، فرهنگ و سینمای مستند به صحبت بنشینند.
احمد صراف یزد با اشاره به سه دوره حضورش در سینما حقیقت عنوان کرد:فکر میکنم موضوعی که دارای اهمیت بالایی است پرداختن به سینمای مستند در شهرستانها و تمرکززدایی از تهران است.
کارگردان مستند «شازده حمام» افزود:البته که در این سالها اتفاقات مثبتی در این حوزه رخ داده اما فکر میکنم باید تمرکز بیشتری در این حوزه وجود داشته باشد. همچنین توجه به بودجهها و جایزههایی که در اختیار آثار قرار میگیرد از نکات مهمیست که باید بیشتر به آن پرداخته شود.
الله کرم رضایی زاده که این روزها مستند «ملوانان تنها به دریا نمیروند» را در هنر و تجربه اکران داشت، بیان کرد: جشنواره «سینماحقیقت» ویترینی برای تماشای آثار مستند منتخب در طول سال است و رویدادی مهم و تاثیرگذار در این حوزه یه حساب میآید حتی شاید بتوان گفت بعضی از مستندسازان برای حضور داشتن در این جشنواره شروع به ساخت اثر میکنند.
او اظهار داشت:این جشنواره در قامت جهانی برگزار شده و در سطح بینالمللی شناخته شده است. برگزاری ورکشاپهای تخصصی تدبیری درست است که به ارتقای سطح دانش فعالان این عرصه کمک میکند.
رضایی زاده یادآور شد: اکران آنلاین آثار حاضر در جشنواره نیز اتفاقی حائز اهمیت است که نشان از مدیریت آگاهانه محمد حمیدی مقدم دارد.
آفرینشگر مستند «دلبند» نیز که موفقیتهای متعدد بینالمللی را در کارنامهی خود دارد؛ با نگاهی نقادانه تصریح کرد:جشنواره «سینماحقیقت» را به عنوان بزرگترین جشنواره مستند ایران در کنار ایدفا یا جشنوارههای این چنینی بگذارید و حالا مقایسه کنید. چه میزان دادوستد مالی در جشنواره «سینماحقیقت» وجود دارد و چه تعداد خریدار از کمپانیها و تلویزیونهای معتبر دنیا برای خرید فیلمها میآیند؟ در ایدفا تنها از شبکه آرته هفده خریدار حضور دارند تا رایت فیلمها را از مستندسازان خریداری کنند. در کنار آنها شبکههای ان اچ کی ژاپن، رایی ایتالیا، الجزیره قطر و… هم نماینده خرید دارند.
یاسر طالبی گفت: کلا اتفاقات جشنوارههای داخلی ما نه حرفهای است و نه درآمدزا، بلکه رنگین کمانی هستند تنها برای دورهمی و تشویق عدهای و فیلم دیدن. باید به راهکاری برسیم تا سینمای مستند و آثار تولید شده بیشتر و بهتر دیده شوند و پخش آنها منحصر و محدود به جشنواره «سینما حقیقت» و جشنوارههای خارجی نشود. برای این که بتوانیم به یک سینمای مستند قوی برسیم باید یک جشنواره قوی در سطح منطقه و قاره برگزار کنیم.
سید مصطفی موسوی تبار هم با برشمردن این نکته که «سینماحقیقت» جشنواره مهمی به حساب میآید که ابعاد جهانی خوبی دارد اظهار داشت: اعتقاد دارم که هیچ جشنوارهای نمیتواند به دیده شدن آثار مختلف کمک کند. زیرا جشنوارهها پخشکننده فیلمها نیستند. اما وجود جشنوارهای همچون «سینماحقیقت» میتواند بستری را برای ایجاد تعامل با دیگر فعالان این حوزه پدید آورد. این مستندساز افزود:با نشستن به تماشای آثار مختلفی که در جشنواره اکران میگیرند، امکان یادگیری و افزایش دانش حوزه مستندسازی برای اشخاص فراهم میآید.
کارگردان مستند «سنگهای مرز» نیزبا اشاره به اینکه «سینماحقیقت» به یک برند در ایران تبدیل شده است،گفت: مستندسازی علاقهمند است که فیلمی که ساخته در این فستیوال داخلی به نمایش درآید. من فکر میکنم محدودیتها در این جشنواره نسبت به دیگر جشنوارههای ایرانی کمتر است و این یک نکته مهم است و این فضای باز و هنری فیلمسازان را بیش از پیش ترغیب میکند تا در این جشنواره حضور داشته باشند.
روح الله اکبری ابراز داشت: اگر در سینما حقیقت برای هر بخش تعداد بیشتری اثر پذیرفته شود انگیزه بهتری برای فیلمسازی در فیلمسازان شکل میگیرد و درنهایت شاهد اتفاقات بهتری در سینمای مستند هستیم.
هم چنین محمد ثقفی با یادآور شدن این موضوع که جشنواره سینما حقیقت پس از پانزده دوره برگزاری جایگاه خود را به صورت کامل در سینمای مستند محکم کرده است،گفت: تنها مرجع معتبر در سینمای مستند است و هر مستندساز ایرانی تلاش میکند تا اثر خود را به این فستیوال داخلی برساند تا از این درچه نمایش داده شود.
کارگردان فیلم مستند «کودکان پشت ویترین»،جشنواره «سینماحقیقت» را ویترینی رنگانگ و مهم برای سینمای مستند دانست و افزود: اهمیت و تاثیرگذاری جشنواره بر کسی پوشیده نیست. در دو سال گذشته که به صورت آنلاین نیز برگزار شد من به شدت از آن استقبال کردم چراکه معتقدم چنین رویدادی نباید به هیچ عنوان تعطیل شود چراکه این جشنواره تنها محلی است که به خوبی آثار فیلمسازان را نمایش میدهد.
او بیان داشت: من معتقد هستم که برگزاری این جشنواره باید ادامه داشته باشد، به همانگونه که حتی در دوران کرونا نیز توانست راه خود را برای برگزاری پیدا کند و سرپا ماند و با این کار امید بسیاری از مستندسازان را ناامید نکرد.
مهدی شامحمدی تهیهکننده و کارگردان نامآشنای سینمای مستند پیرامون جشنواره سینما حقیقت اعتقاد دارد:جشنواره «سینماحقیقت» در برخی دورهها شرایط بسیار مطلوبی را تجربه کرده است و اگر دقت کنیم در چند سال اخیر تعداد خیلی کمی از برگزیدگان سالیان دور را در آن میبینیم که همچنان مشغول فعالیت هستند.
کارگردان مستند «هجده هزارپا» تصریح کرد: بدون تعارف در تمام دنیا مهمترین جشنواره ایرانی که شناخته میشود، جشنواره «سینماحقیقت» است و دلیل آن آثار درخشانی است که تنها در این جشنواره میتوان آنها را تماشا کرد. متاسفانه برخوردهای سلیقهای مدیران به این جشنواره و سینمای مستند ضربه زده است.
این فعال عرصهی سینمای مستند گفت:من و تمام همکارانم در این سالها بارها گفتیم که کیفیت فنی آثار مستند به دلیل کمبود بودجه افت کرده است و تولیدات مستندهای سینمای کاهش پیدا کردهاند.
او در پایان افزود:«سینماحقیقت» در پانزده سال گذشته نقشه راه مستندسازان بوده به همین دلیل برای تماشای آثار خوب و افزایش دوباره آثار مستند سازمانهایی مانند مرکز گسترش، حوزه هنری، صدا و سیما و … باید برای بودجه این آثار فکری کنند.
