پرسه آن کبوتر بیمار؛ یادداشت همایون امامی درباره‌ی فیلم کوتاه مستند شفاعت

همایون امامی؛ چند صد کبوتر در حرم امام رضا(ع) زیست می کنند که روزانه برخی از آنها به دلیل نوع خاصی از بیماری قدرت پرواز خود را از دست می دهند. در این زمان تا یافته شدن شان توسط خادمین حرم، در اطراف آن پرسه می زنند.در حیرت آن همه شکوه بودم، که ناگاه با او مواجه شدم! »

و به این ترتیب شخصیت فیلم معرفی می شود، ولی هنوز این شخصیت در هاله ای از ابهام قرار دارد. تاکید بر نوع خاص بیماری و کاربرد ضمیر «او» که ابهامی در خود دارد به تعلیقی راه می دهد که بر جذابیت شروع فیلم افزوده است. عابران در گذرند و هریک به کاری مشغول: یکی تعظیم کرده تا عقب عقب خارج شود، یکی دست بچه اش را به دنبال خود می کشد، یکی سلفی می گیرد و همه این موارد بر اشتیاق ما در شناخت «او» می افزاید تا این که در لابلای این رفت و آمدهای شتابزده که به درستی با ریتمی پرشتاب هم به نمایش در می آیند با کبوتری روبرو می شویم که در زاویه ای سر بالا Low Angle در هیبت عقابی در نمایی درشت خود را آشکار می کند. تصویری از او که با موقعیتی که بعدا از او به نمایش درآمده و او را زار و نزار و خوار و خفیف در لابلای دست و پای زائران نمایش می دهد کنتراست ایجاد می کند.
عابران همچنان با همان شتاب، بی توجه به پیرامون و گرم کار خود در گذرند. در بازگشت به کبوتر او را در موقعیتی متفاوت می بینیم: خوار و خفیف و در زاویه ای از بالا High Angle در لابلای پاهای عابران سرگردان است. گاهی به این طرف وگاهی به آن طرف می رود. ناتوانی و ره گم کردگی به خوبی در رفتارش پیداست.
بگذارید بیش از این از ماجرای فیلم صحبت نشود تا شیرینی دیدن آن برای مخاطب علاقمند از کف نرود.
رضا اکبریان گالشکلایی مستندسازی با قریحه ایست که در همین یکی دو کار نخستینش نشان داده که بیش از بازنمایی واقعیت به پرداخت امر واقع اهمیت می دهد و همین به تناسب روح و جان مایه رخداد برابر دوربین، به راه یابی شاعرانگی خاصی در فیلمش منجر می‌شود و نیز به کاربرد ایهامی که بر دلپذیری فیلم او می‌افزاید. ایهامی برخاسته از کاربرد سنجیده‌ی نمادها و نشانه‌‌هایی که ریشه در فرهنگ دیرپای ایران زمین دارند. در زیر توجه شما را به چند نمونه جلب کرده از این بحث می‌گذرم:
– فیلم سیاه و سفید است. نمادی یاد آور نبرد نور و ظلمت در اساطیر ایرانی و نیز بودن و نبودن، که در اینجا می‌توان از آن به استجابت – یا عدم استجابت- شفاعت تعبیر کرد
– وسعت دایره‌ی شفاجویان که از محدوده‌ی انسانی فراتر رفته و دنیای پرندگان و حیوانات را نیز در بر می‌گیرد. امری برآمده از دید شاعرانه اکبریان به پدیده‌ی زیارت و شفاعت.- پرواز آزاد کبوتران در آسمان که بر تندرستی و رهایی آنان دلالت دارد.
– نگاه هوشمند اکبریان تعبیر و تاویل پرواز رهای کبوتران در آسمان را به دو گونه مورد استفاده قرار داده است: نخست کاربردی که بر رهایی، دلالت دارد و در بسیاری از فرهنگ‌ها به گونه‌ای یک سان تأویل می‌شود و در نخستین استفاده وی از پرواز کبوتران مفهوم خود را آشکار می‌سازد و دو دیگر پروازی که پس از چند پرواز ناموفق و برزمین افتادن‌های پی در پی که از عجز او در پرواز حکایت دارد به نمایش در می‌آید. با توجه به تأکیدی که اکبریان بر عجز کبوتر در پرواز دارد می‌توان این این پرواز دوم را پرواز روح او به آسمانها تعبیر کرد. اکبریان دست مخاطب را در ترسیم و تعیین پایان فیلم باز می‌گذارد وبه اصطلاح ما را با فیلمی از نوع پایان باز روبرو می‌کند. فیلمی که معنای نهایی خود را در ذهن مخاطب جستجو کرده و به پایان می‌رساند.
فیلم از تصویربرداری و تدوین چشمگیری برخوردار است؛ و برای این فیلمساز جوان توفیقی جدی محسوب می‌شود. امید که دیده شود و با گشودن راه وی، به رشد هنر و خلاقیتش بیانجامد.